Wat als de leugens van je kind geen teken zijn van slecht karakter of gebrek aan respect? Wat als zijn verzinsels eigenlijk een manier zijn om zichzelf te beschermen, vooral omdat hij moeite heeft met zelfbeheersing, emotionele regulatie, geheugen en aandacht?
Als mensen geconfronteerd worden met gevaar of stress, reageert hun brein automatisch om zichzelf te beschermen. Dit wordt vaak de “Fight or Flight” reactie genoemd. Recentelijk heeft de psychologie hier “freeze” aan toegevoegd, wat betekent dat iemand verstijft van angst.
Tegenwoordig zien psychologen een vierde reactie, vooral bij kinderen en volwassenen met ADHD: “foppen” ofwel verzinnen. Dit betekent dat iemand gaat liegen om zichzelf te beschermen.

Waarom liegen mensen met ADHD?

Het limbisch systeem in de hersenen verwerkt veel informatie en reageert op gevaar door het lichaam klaar te maken om te vechten, te vluchten of te bevriezen. Dit gebeurt door adrenaline en het stresshormoon cortisol vrij te geven. Maar onze hersenen hebben ook de neocortex, die ons helpt om complexe gedachten en taal te gebruiken. Hierdoor kunnen we ook verzinnen om ons te verdedigen.

Mensen met ADHD hebben vaak moeite met uitvoerende functies zoals zelfbeheersing, emotionele regulatie, geheugen en aandacht. Dit kan ervoor zorgen dat ze gaan liegen in stressvolle situaties.

Hoe beschermt liegen?

Liegen kan op verschillende manieren beschermen:

  1. Bescherming tegen teleurstelling: Een kind kan verzinnen om te voorkomen dat een ouder, leraar of coach teleurgesteld raakt.
  2. Afleiden van boosheid: Door te liegen kan een kind proberen de boosheid van anderen en de daaruit voortvloeiende straf te vermijden.
  3. Tijd winnen: Soms verzint iemand iets om tijd te winnen als hij informatie mist of als de waarheid niet acceptabel is voor de persoon die als bedreiging wordt gezien.
  4. Zelfbescherming: Liegen kan helpen om zelfvertrouwen en eigenwaarde te behouden, vooral als iemand zich schaamt voor een fout.

Voorbeelden van liegen

Een kind kan liegen om vragen over huiswerk te ontwijken. “Ik ben bijna klaar met mijn werkstuk. Ik hoef alleen nog de bron vermelding toe te voegen.” In werkelijkheid is hij  nauwelijks begonnen aan zijn werkstuk. Liegen biedt tijdelijke verlichting van angst of schaamte.

Ook kan iemand tegen zichzelf liegen om een moeilijke taak uit te stellen. Bijvoorbeeld, in plaats van een ingewikkelde taak af te maken, kiest hij ervoor iets leuks te doen.

Hoe kunnen we helpen?

Om kinderen met ADHD te ondersteunen bij het omgaan met liegen, kunnen ouders (en leraren)  verschillende strategieën toepassen:

  1. Gebruik metacognitieve vragen: Stel vragen die het kind helpen nadenken over hun eigen gedachten en gedrag, en ondersteun ze bij het veranderen van hun reacties.
  2. Creëer tijdruimte: Help het kind om tijd te nemen en niet overweldigd te raken door druk.
  3. Verantwoordingsmogelijkheden: Zorg voor regelmatige momenten waarop het kind verantwoording moet afleggen om zelfcontrole en evaluatie te bevorderen.
  4. Zoek hulp vroegtijdig: Moedig het kind aan om vroeg in een probleem hulp of advies te vragen, bijvoorbeeld van een verantwoordingspartner.
  5. Wees nieuwsgierig in plaats van veroordelend: Gebruik open vragen om te begrijpen waar het kind bang voor is. “Is er iets waar je je zorgen over maakt?”

Onze hersenen hebben zich ontwikkeld om ons te beschermen tegen gevaar. Voor mensen met ADHD kan dit betekenen dat ze kunnen gaan liegen om met stress om te gaan. Door een psychologische benadering te gebruiken, kunnen ouders en leraren leugens zien als een neurologische reactie en een teken van een laag zelfbeeld, in plaats van een karakterfout.