Veel klachten bij kinderen door verstoorde primaire reflexen

Veel klachten bij kinderen door verstoorde primaire reflexen

Primaire reflexen zijn de basis voor een goede ontwikkeling van een kind. Ze vormen als het ware een stevige ondergrond waar weer nieuwe ontwikkelingsfases op gebouwd kunnen worden.
Een reflex is een onwillekeurige, automatische beweging als reactie op een prikkel. We hebben verschillende reflexen actief in ons leven, ook wel de levenslange reflexen genoemd. Als we bijvoorbeeld onze vinger branden gaat er een seintje naar de hersenen en is de reactie daarop dat we onze hand zo snel mogelijk terugtrekken!
Verstoorde primaire reflexen kunnen verschillende oorzaken hebben en voor verschillende problemen zorgen.

Primaire reflexen zijn rond het tweede levensjaar veelal volledig in het lichaam geïntegreerd en dus niet meer actief.

Het belang van primaire reflexen

Vanaf het prille begin in de baarmoeder zijn er al primaire reflexen die helpen ons brein te ontwikkelen. Een goede ontwikkeling hiervan is van enorm belang voor motoriek, gedrag, communiceren, sociaal en emotioneel welzijn.

Primaire reflexen worden aangestuurd vanuit de hersenstam, het gedeelte van de hersenen dat verantwoordelijk is voor de overleving. Voorbeelden van deze reflexen zijn o.a. het zuigreflex, grijpreflex en schrikreflex. Als primaire reflexen nog actief zijn wordt de hersenstam gestimuleerd en schiet het lichaam in de ‘vecht-vlucht’ stand. We reageren dan vanuit stress en overleving. Bij goed geïntegreerde reflexen geef je een reactie vanuit je prefrontale cortex waar je de informatie verwerkt en analyseert alvorens een reactie te geven.

Wat gebeurt er als een kind zijn reflexen niet of niet goed heeft kunnen integreren?

Wanneer een kind de stevige basis van goed geïntegreerde reflexen mist, is alles wat je er verder op bouwt wankel. Het actieve reflex zal zich altijd opdringen en verstoort zo het normale functioneren. Het kind zal deze reflexen willen onderdrukken of compenseren wat enorm veel energie kost.

Een kind kan overreageren, helemaal niet reageren of ongecontroleerd reageren op zintuiglijke informatie.  Veel voorkomende klachten zijn:

  • moeilijk stilzitten;
  • struikelen, moeite met evenwicht;
  • tijdens het schrijven met het hoofd bijna op de tafel liggen;
  • heeft zijn benen om de stoelpoten geklemd;
  • is overgevoelig voor labels in kleding, geluid en/of licht;
  • bijt op z’n pen, nagels of duimt etc;.
  • plast nog regelmatig in zijn broek;
  • is “onhandig”, loopt tegen dingen aan, gooit dingen om;
  • is onzeker, faalangstig;
  • wordt gepest of pest zelf;
  • loopt op zijn tenen (letterlijk en figuurlijk);
  • heeft zijn emoties niet in balans;
  • klaagt over hoofdpijn tijdens het lezen of tv kijken;
  • heeft een zwakke pen greep;
  • schrikt van harde geluiden;
  • slaapt slecht;
  • heeft moeite met concentreren.

Problemen met verstoorde primaire reflexen

Er zijn verschillende oorzaken waardoor reflexen soms niet of niet goed geïntegreerd zijn?  Dit kan komen door: 

  • problemen tijdens de zwangerschap, geboorte en/of na de geboorte, denk daarbij o.a. aan geboorte trauma (vacuumverlossing, tangverlossing) en keizersnede;
  • emotionele stress van de moeder tijdens de zwangerschap;
  • onvoldoende juiste beweging in de baby/peuter tijd. Maxi cosi’s, schommelstoelen, autozitjes etc beperken de bewegingen die juist zo nodig zijn voor de ontwikkeling van de hersenen. Maar denk ook aan het veelvuldig en lang tv kijken, gebruik van Ipad en computers wat behalve invloed op de houding ook negatieve invloed heeft op de hersenen die nog in ontwikkeling zijn;
  • elektronische vervuiling, elektromagnetische straling (wifi);
  • ziekte, trauma en chronische stress op latere leeftijd.

Lees meer over leerproblemen en primaire reflexen 

Ontwikkeling Moro reflex

De Moro is een automatische reactie op een plotselinge verandering in zintuiglijke prikkels. Bij een pasgeboren baby herken je dit aan onverwachte beweging of geluiden. Een baby ademt snel in. Zijn vingers, armen en benen spreiden zich. In de bloedbaan komen adrenaline en cortisol vrij. Vervolgens zal de baby zijn armen over zijn borst sluiten, ademt hij uit en begint hard te huilen. Op deze manier roept de baby om hulp.

De Moro ontwikkelt zich in de 9e week na conceptie bij de foetus in de baarmoeder en maakt ons gevoelig voor gevaar. Dit reflex is belangrijk bij de eerste ademhaling na de geboorte. Daarnaast is de moro ook belangrijk in de eerste strek reactie van het lichaam. De baby heeft tenslotte 9 maanden in een gebogen positie in de baarmoeder gezeten.

De Moro reflex hoort geïntegreerd te zijn bij 3à 4 maanden en gaat over in het gewone “volwassen schrik reflex”

Wat gebeurt er bij een actieve moro reflex?

Wanneer bij het kind deze Moro reflex niet geïntegreerd is, zal er telkens een overproductie aan cortisol en adrenaline in het lichaam worden rondgepompt wanneer het kind schrikt. Het kind heeft dan een verhoogde mate van stress in het lichaam. Het kind kan na enige tijd hypergevoelig worden in een of meer zintuigen. Hierdoor zijn deze kinderen snel afgeleid en moe. Het kan zich uiten in storend, onrustig gedrag of juist het tegenovergestelde, het kind trekt zich terug en keert in zichzelf.

Symptomen bij een actieve Moro reflex

  • Overgevoelig voor geluid en/of licht.
  • Lage eigenwaarde, weinig zelfvertrouwen.
  • Extreem schrikachtig.
  • Concentratieproblemen.
  • (Faal)angst.
  • Slecht coördinatie (met name tijdens balspelen)
  • Evenwichtsproblemen
  • Houdt niet van veranderingen
  • Gemakkelijk afgeleid
  • Last van allergieën, lagere immuniteit
  • reisziekte.
  • Keel-, neus- en oorproblemen.

Verstoorde primaire reflexen behandelen met ‘reflexintegratie’

Onafhankelijk van leeftijd kunnen reflexen (opnieuw) geïntegreerd of verder geïntegreerd worden. Zo kan de basis voor ons zenuwnetwerk opnieuw aangelegd worden. Aan de hand van een intake en testen kan worden vastgesteld welke reflexen nog niet, niet goed, of nog niet geheel geïntegreerd zijn. De behandeling bestaat uit een reeks bewegingsoefeningen die zowel passief als actief gedaan kunnen worden. Veelal krijgen kinderen oefeningen mee voor thuis welke zo veel mogelijk op speelse wijze worden aangeboden zodat de kinderen het leuk en fijn vinden om te doen.

Door Tini Rademaker, integratief kinder- en jeugdtherapeut bij Kinderpraktijk aan de Dijk te Beusichem (Gelderland)
www.kinderpraktijkaandedijk.n

Waarom je een papieren agenda moet aanschaffen voor je kind!

Waarom je een papieren agenda moet aanschaffen voor je kind!

Het is nu zomervakantie, maar straks start het nieuwe schooljaar weer.  Het afgelopen jaar zijn we allemaal weer een stuk digitaler geworden, mede door les op afstand. Tablets en smartpones waren al niet meer weg te denken uit ons dagelijks leven en nu al helemaal niet meer. Je kunt bijna alles met een dergelijk apparaat. Met speciale apps communiceren scholen met leerlingen en hun ouders. Ze kunnen hierin hun rooster en huiswerk zien. Toch wil dit niet zeggen dat een papieren agenda niet meer nodig is. Lees meer waarom een papieren agenda nog steeds onmisbaar is en waar je op moet letten bij de aanschaf van een nieuwe schoolagenda.

Waarom een papieren agenda?

De laatste jaren van de basisschool is het op veel scholen verplicht dat kinderen en papieren agenda kopen. En dat is niet voor niets. Door huiswerk en afspraken in een agenda te schrijven vergeet je het minder snel. Iets wat je opschrijft onthoud je beter dan iets wat je typt. Daarnaast geeft het een beter overzicht van de dingen die je moet doen gedurende een week.
Het gebruik van papier heeft verder meer praktische voordelen. Zo hoef je een papieren agenda nooit te update of op te laden en heeft deze nooit een lege batterij. Maar een van de belangrijkste voordelen bij kinderen is dat een papieren agenda minder afleiding geeft. Wanneer een kind zijn agenda opent om er in te lezen of iets op te schrijven, wordt hij niet afgeleid door WhatsApp of andere meldingen van sociale media.
Een papieren agenda biedt een kind overzicht. Hij ziet het huiswerk voor morgen en de rest van de week, zodat hij weet wat hij moet doen.

Waar moet je op letten bij het kopen van een papieren agenda

Een papieren agenda was vroeger echt een weerspiegeling van jouw jaar. Hij stond vol met afspraken en plaatjes die je bezig hielden. Op de schoolcampus van de V en D was een divers aanbod agenda’s met bijbehorende spullen te vinden. Tegenwoordig kun je  hiervoor ook bij de Bruna terecht. Zowel online als in de fysieke winkels is een breed assortiment aan agenda’s.

Het brede scala aan verschillende type agenda’s maakt dat je samen met je kind iets kunt  uitzoeken wat aansluit bij zijn interesse qua hobby of idolen. Naast het noteren van huiswerk, kan een kind ook nog interessante weetjes lezen over onderwerpen die hem interesseren.
Is je kind snel afgeleid kies dan voor een agenda met minder extra’s. Verder is het belangrijk dat er voldoende schrijfruimte is voor huiswerk gedurende de week.

Heeft je kind moeite om zijn huiswerk op tijd af te krijgen, dan kan een plenda uitkomst bieden. Deze biedt naast ruimte voor het opschrijven van huiswerk, ook ruimte voor het noteren en plannen wanneer je dit huiswerk gaat maken.

Vier mooie agenda’s

We hebben vier mooie agenda’s uitgezocht bij de Bruna, afhankelijk van de interesse en focus van een kind vinden wij deze geweldig.

school agschool agenda emoijenda emoij

Emoji- Don’t give up!

Emoij’s zijn niet meer weg te denken uit deze tijd, dat maakt deze agenda zo leuk. De week pagina’s zijn heel rustig, de pagina’s hiertussen zijn heel aantrekkelijk, qua inhoud en vormgeving

 

school agenda 2021  

Emoji – Space Monkey

Ook voor jongens is er toffe variant op deze agenda vol met emoij’s.
Met wederom leuke funpagina’s met een labyrint, woordzoeker en grappige spelletjes!

 

 

plenda  

Plenda

Als een kind wat meer moeite heeft met het op tijd afkrijgen van  huiswerk, bied de plenda uitkomst. Hierin is naast ruimte voor het huiswerk ook ruimte om te noteren en plannen wanneer je dit gaat maken. Lees meer over een plenda

 

 

 

A journal

Deze agenda zit vol handige checklists en ruimte voor to do’s, not to do’s, goals, briljante ideeën, films om te zien. Veel ruimte voor leuke plannen en creatieve ideeën. Hij is qua lay-out heel rustig.

 

Ook voor meer schoolspullen kun je terecht bij Bruna

 

 

Voorkom een leesdip tijdens de vakantie

Voorkom een leesdip tijdens de vakantie

Na een lang, zwaar en dit jaar bijzonder schooljaar is iedereen blij dat het vakantie. is. Even zes weken ontspannen en niet meer met school bezig hoeven te zijn.  Maar….. lees je dan 6 weken niet of nauwelijks dan verslechtert het leesniveau. De zogenoemde leesdip. Ervaring leert dat het leesniveau stil staat of zelfs terugzakt bij kinderen die in de vakantie niet lezen
Kinderen die wel veel in de vakantie blijven lezen kunnen juist een hoger leesniveau hebben als het nieuwe schooljaar start.

Hoe voorkom je de zomer leesdip?

Het is ontzettend dat kinderen ook in de vakantie veel blijven lezen. Dit hoeft niet altijd uit een boek te zijn. Er zijn meer mogelijkheden. 

  • Samen koken
    Een ontspannen en leuke manier om het begrijpend lezen te oefenen is samen gaan koken en het recept lezen. Kies een lekker zomerrecept uit, denk aan smoothies, salades of een luchtige taart. Lees dit samen met een kind.  Bedenk eerst welke boodschappen nodig zijn. Laat een kind een lijstje maken en doe samen de boodschap in de winkel. Maak vervolgens samen het recept klaar.  Naast dat dit heel leuk is om samen te doen. Is dit ook een hele functionele manier van lezen.
  • Niet alleen een leesboek  
    Ga je op vakantie, kijk dan of je een informatief boek voor kinderen kunt vinden over het land of gebied waar jullie heen gaan.  Denk aan reisgidsen of een atlas speciaal voor kinderen. Sommige kinderen smullen van verhalen over de geschiedenis, natuur en kunst van een land. Er zijn ook vakantieboeken met spelletjes, puzzels en verhalen. 
  • Geef het goede voorbeeld
    Zien lezen doet lezen, geeft het goede voorbeeld. Ga zelf ook lekker een boek lezen als je wilt dat je kind dit ook even doet. 
  • Leen, lees en luister
    Tegenwoordig zijn er ook veel boeken die op luister-cd zijn uitgebracht. Leen het boek bij de bibliotheek en laat het kind lekker meelezen tijdens het luisteren. Er zijn ook veel apps zoals de Vakantiebieb waar veel leuke gratis boeken te lezen zijn gedurende de zomervakantie. 
Alles over flesvoeding in de eerste maand

Alles over flesvoeding in de eerste maand

De keuze tussen flesvoeding of borstvoeding is een persoonlijke keuze die elke moeder voor zichzelf moet maken. Soms valt er helaas niets te kiezen, maar lukt borstvoeding gewoonweg niet. Gelukkig biedt flesvoeding een prima alternatief. De samenstelling van poedermelk bevat inmiddels nagenoeg alles wat je baby nodig heeft.

Hoeveel flesvoeding geef je je kindje in de eerste maand?

Hoeveel voeding baby’s nodig hebben verschilt erg per kind. Als je hebt gekozen om je kindje flesvoeding te geven, dan is het gemakkelijk om de precieze hoeveelheid voeding te meten. Meestal geef je zo’n 6 tot 8 voedingen per dag. Hoeveel melk hangt af van zijn gewicht en hoeveel hij per keer kan drinken. Het maagdarmstelsel van je baby moet nog erg wennen aan voeding. In jouw buik kreeg je kindje zijn voedingsstoffen via de navelstreng binnen. Daarom zal de hoeveelheid voeding rustig opgebouwd moeten worden. Vaak start je met zo’n 10 ml melk per keer. Per dag wordt dit met 10 ml opgehoogd. Je kraamverzorgende kan je hierbij helpen.

Hoe kies je de juiste fles voeding?

Als je voor het eerst flesvoeding gaat kopen voor je baby, koop je voor baby’s van nul tot zes maanden startvoeding, ook wel zuigelingenvoeding genoemd. Er zijn verschillende zuigelingenvoeding in poedervorm, die allemaal aangemaakt worden met water. In het begin wordt de standaardvoeding geadviseerd. Hierin zitten alle voedingsstoffen die je nodig heeft.

Naast standaardvoeding bestaat er speciale, lichter verteerbare voeding die je baby helpt bij darmkrampjes. Ook zijn er speciale soorten voeding voor baby’s die veel spugen of heel hongerig zijn. Deze zijn echter over het algemeen niet nodig. Stap dus niet zomaar over naar deze voeding. Overleg eerst met het consultatiebureau.

Extra vitaminen bij geven van flesvoeding

De samenstelling van poedermelk bevat tegenwoordig nagenoeg alles wat je baby nodig heeft. Bij het geven van flesvoeding hoef je geen extra vitamine K te geven. Het advies is wel om extra vitamine D te geven. Hier kun je mee starten vanaf het moment dat je baby een week oud is, 10 microgram per dag, totdat je kindje minimaal vier jaar is.

Welk merk fles voeding?

Je hebt ontzettend veel merken die flesvoeding aanbieden. Naast de bekende A-merken zijn er ook veel supermarkten die hun eigen merk flesvoeding hebben. Het merk flesvoeding maakt niet zoveel uit. Alle flesvoeding die in Nederland te koop is, voldoet aan de wettelijke EU-richtlijnen. Daar staat in wat er precies in flesvoeding moet zitten en hoeveel. Ook staat erin wat er niet in mag zitten, zoals pesticiden en schadelijke stoffen. Dit wordt door Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit goed gecontroleerd. Je kunt dus gerust fles voeding van de goedkopere merken kopen. Hierin zitten alle voedingsstoffen in die nodig zijn voor je baby

Hoe werkt het puberbrein?

Hoe werkt het puberbrein?

Vanaf een jaar of tien komen kinderen in wat we noemen de puberteit. Ze krijgen last van hun hormonen, hun lichaam veranderd. De rijping van de hersenen speelt bij deze veranderingen ook een grote rol. Kinderen gaan hierdoor dingen anders bekijken dan vroeger. Ze worden gevoeliger voor prikkels, zijn sneller afgeleid en vergeten vaker dingen. Meer inzicht in deze veranderingen van het puberbrein, verklaart beter het typische pubergedrag en zorgt er voordat je een kind beter begrijpt en kan ondersteunen. 

Hersenontwikkeling

De hersengebieden, ook die van het puberbrein, ontwikkelen zich niet gelijkmatig, maar van achteren naar voren. En juist voor in de hersenen wordt, het weloverwogen keuzes maken, consequenties van beslissingen overzien, goed plannen en prioriteiten stellen,  geregeld. Anders gezegd, de emotionele hersengebieden zijn eerder aan de beurt dan de rationele hersengebieden. De emotionele hersengebieden worden extra geprikkeld door hormonen. De rationele hersengebieden zijn nog niet sterk genoeg om de hypergevoeligheid van de emotionele hersengebieden onder controle te houden. Puberhersenen zijn dus tijdelijk uit balans. Eigenlijk heel logisch dat dit effect heeft op hun gedrag. 
Het emotionele deel in de hersenen is gevoelig voor de positieve gevolgen van gedrag. Het controlerende deel daarentegen is gevoelig voor de negatieve gevolgen. Pubers zijn daarom heel gevoelig voor beloningen en niet voor straf. Blijf daarom aandacht houden voor wat een kind goed doet. 

Het puberbrein en plannen

Zoals gezegd vinden de veranderingen in het puberbrein vooral in het voorste gedeelte plaats, de prefrontale cortex. In dit gebied bevinden zich de plannings- en controlefuncties. Deze functies stellen je in staat om dingen te plannen, te anticiperen en de gevolgen voor de lange termijn te overzien. Deze plannings- en controlefuncties zijn pas in de latere pubertijd voldoende rijp.  Deze rijping kan nog doorgaan tot het 22e levensjaar. Dit is de reden waarom pubers vaak moeite hebben met lange termijn plannen, zoals studeren en het sparen van geld.

Het is daarom heel goed om een kind in zijn pubertijd te wijzen op de langetermijngevolgen van zijn of haar gedrag. Zelf kunnen ze dit namelijk niet goed overzien. Soms is het verstandig om bepaalde dingen gewoonweg te verbieden, bijvoorbeeld het drinken van alcohol onder achttien jaar.

Een plenda kan een kind houvast bieden in het plannen van schooltaken, gamen en sporten

Pubers en slapen 

Vaak vinden we onze pubers lui. Ze kunnen een gat in de dag slapen en ‘s avonds willen ze niet naar bed. Ze vermaken zich liever nog even met hun telefoon of met gamen. Naarmate de puberteit vordert, zorgen de hersenen ervoor dat het waak- en slaapritme anders gaat werken.  In de puberteit wordt het slaaphormoon melatonine steeds later afgegeven of soms zelfs helemaal niet. Dit heeft het gevolg dat een kind ’s avonds veel later moe wordt. Tegelijkertijd heeft een puber ongeveer 9 uur slaap nodig, om alle prikkels van de dag te kunnen verwerken. Daarom hebben pubers vaak moeite om ’s ochtends uit bed te komen.

Verliefdheid en het puberbrein

De eerste interesse in het andere geslacht ontstaat bij kinderen veelal rond hun twaalfde. Dat heeft alles te maken met de geslachtshormonen die een steeds actievere rol gaan spelen. De eerste echte verliefdheid komt meestal iets later in de puberteit. Deze kalverliefdes zijn vaak heel puur maar soms ook erg heftig. Pubers kunnen immers hun emoties nog niet zo goed reguleren.  Als je verliefd bent, worden er bepaalde emotionele beloningsgebieden actief in je hersenen. In de puberteit zijn deze gebieden extra gevoelig, waardoor een kind extra verliefdheid voelt. Ook zijn de hersengebieden die hevige gevoelens van verliefdheid kunnen indammen bij pubers nog niet volledig ontwikkeld. Hierdoor zit er bij hen nog geen enkele rem op de gevoelens van verliefdheid. 

Woordenschatontwikkeling

Woordenschatontwikkeling

Woordenschat heeft betrekking op het leren van nieuwe woorden en begrippen. Bij start van de basisschool hebben kinderen een productieve basiswoordenschat van 2000 woorden nodig om de communicatie op school te kunnen volgen en er aan deel te nemen. Hoe verloopt de woordenschatontwikkeling bij kinderen?

Hoeveel woorden kennen we?

De receptieve woordenschat (de woorden welke een kind begrijpt, maar nog niet productief kunnen worden gebruikt) is groter, naar schatting 3000 woorden. Tot en met het achtste jaar komen daar ongeveer 600 woorden per jaar bij en van het negende tot het twaalfde jaar tussen de 1.700 en 3.000 per jaar. Op twaalfjarige leeftijd hebben kinderen de beschikking over ongeveer 17.000 woorden. Volwassene hebben gemiddeld een woordenschat van zo’n 50.000 tot 70.000 woorden.

Een kind leert de meeste nieuwe woorden en hun betekenis in incidentele situaties. Een kind neemt geen woordenboek door om nieuwe woorden te leren, maar hij komt in situaties terecht waar hij tegen nieuwe woorden aanloopt en daar de betekenis nog niet van weet.  Op school zijn er wel bewuste momenten waarop een kind nieuwe woorden leert.

Woordenschatontwikkeling van kleuters

Op de kleuterschool wordt veel tijd besteed aan het uitbreiden van de woordenschat. Men laat een kind vertellen over een boek of onderwerp. Een kind hoort of ziet nieuwe woorden. Maar ook door de feedback van de leerkracht en klasgenoten leert hij nieuwe woorden. Kinderen leren steeds meer woordbetekenissen en betekenis aspecten van één woord , bijvoorbeeld: vis, goudvis, vissenkom.

Woordenschatontwikkeling op de basisschool.

In de groep 3, 4 en 5  is veel aandacht voor de uitbreiding van de woordenschat. Kinderen kunnen steeds doelgerichter de betekenis van woorden afleiden in taaluitingen in en buiten de klas. Daarbij leren ze strategieën gebruiken waarbij ze de betekenis van woorden afleiden uit de context. Ook krijgen ze oog voor betekenisrelaties. Ze leren bijvoorbeeld dat een auto een voertuig is en dat een raceauto een soort auto.  In deze periode gaan kinderen ook figuurlijk taalgebruik begrijpen (pikzwart, in een deuk liggen). Een spreekbeurt en het maken van een werkstuk zijn belangrijke manieren om de woordenschat uit te breiden. Bij de voorbereiding leert  een kind veel nieuwe woorden. Kinderen gaan ook steeds meer uitdrukkingen leren zoals “nu komt de aap uit de mouw” of spreekwoorden “de appel valt niet ver van de boom” .

Wat zijn de effecten van televisie kijken en voorlezen op de woordenschatontwikkeling van kinderen

Tips om kinderen nieuwe woorden te leren

Een kind is van nature uit al heel nieuwsgierig en vraagt vaak wat een woord betekent. Een kind moet ook niet teveel nieuwe woorden in één keer aangeboden krijgen. Het werkt frustrerend voor een kind om steeds woorden niet te kennen. Het aanbieden van nieuwe woorden dient op een natuurlijke manier te gaan.

  • Wanneer een kind een nieuw woord tegenkomt, kun je een plaatje van het voorwerp laten zien. Zo kan hij er een beeld aan koppelen;
  • Gebruik synoniemen! Een synoniem is een ander woord voor het woord dat u wilt uitleggen, maar wat hetzelfde betekent. praktisch, dat betekent hetzelfde als handig;
  • Ook kun je bepaalde bewegingen uitbeelden. Bijvoorbeeld ‘joggen’‘sluipen’ en ‘balanceren’. Of een omschrijving geven van het woord. Daarbij leg je uit hoe het voorwerp eruit ziet of aanvoelt;
  • Interactief voorlezen helpt de woordenschatontwikkeling van jonge kinderen. Door boeken en verhalen komen kinderen in aanraking met veel nieuwe woorden die ze in hun dagelijkse leven niet zo gauw tegenkomen;
  • Met woordkaartjes kunnen kinderen allerlei spelletjes en oefeningen doen waardoor zij de relatie tussen de vorm (schriftelijk of mondeling) en de betekenis van een woord oefenen. Kinderen kunnen de woordkaartjes zelf maken op kleine kartonnetjes. Op de ene kant schrijven ze het woord en op de andere kant de betekenis.