Misschien herken je dit.
Je kind wil overal bij zijn. Nog een speelafspraak, nog een feestje, nog even naar de speeltuin. Het bruist van de ideeën, maakt makkelijk contact en is nieuwsgierig naar alles wat nieuw is.
Maar aan het einde van de dag lijkt de emmer ineens over te lopen. Een klein probleem leidt tot een enorme boosheid of verdriet. Je vraagt je misschien af: als al die drukte te veel is, waarom zoekt mijn kind die dan steeds op? Voor sommige hooggevoelige kinderen is dat heel herkenbaar. Zij worden ook wel High Sensation Seeker (HSS) genoemd.
Deze kinderen zijn gevoelig voor prikkels én hebben tegelijkertijd een sterke behoefte aan nieuwe ervaringen. Ze willen ontdekken, beleven en leren. Ze zeggen graag overal ‘ja’ op, terwijl hun brein al snel overbelast raakt.
Juist die combinatie kan verwarrend zijn. Voor ouders, maar vaak ook voor het kind zelf.
Altijd op zoek naar iets nieuws
Kinderen die veel behoefte hebben aan nieuwe ervaringen zijn vaak nieuwsgierig en enthousiast. Ze stellen veel vragen, bedenken voortdurend nieuwe plannen en kunnen helemaal opgaan in wat hen interesseert.
Tegelijkertijd kan het lastig zijn om de juiste balans te vinden.
Een kind dat steeds nieuwe prikkels opzoekt, bereikt soms ongemerkt zijn grens. Dan lijkt het alsof het gedrag ineens omslaat. Het kind wordt sneller boos, emotioneel of moe. Ook kan het moeite hebben om tot rust te komen of in slaap te vallen.
Niet omdat het te druk wil zijn, maar omdat het pas achteraf merkt dat het eigenlijk al over zijn grens heen was.
De kunst is balans
Kinderen die veel prikkels nodig hebben, hebben minstens zoveel behoefte aan herstelmomenten.
Dat betekent niet dat je alle drukte moet vermijden. Juist niet. Wel helpt het als een drukke middag wordt afgewisseld met een rustig moment waarop het brein weer kan opladen.
Hoe beter een kind leert herkennen wanneer het gas kan geven en wanneer het even moet afremmen, hoe makkelijker het leert omgaan met deze bijzondere combinatie van nieuwsgierigheid, enthousiasme en gevoeligheid.
Want juist die combinatie maakt deze kinderen vaak creatief, leergierig, ondernemend en vol ideeën. De uitdaging zit niet in het veranderen van hun karakter, maar in het leren vinden van een gezonde balans.
Soms kan een kind ineens boos, geïrriteerd of verdrietig worden om “niets” Of althans dat lijkt zo. Een hoogsensitief kind krijgt veel meer prikkels binnen en verwerkt deze ook diepgaander. Hoogsensitieve kinderen krijgen dus veel binnen en denken daar diep over na. Ongeveer één op de vijf kinderen is hoogsensitief. Leren omgaan met deze gevoeligheid vermindert woedeaanvallen en huilbuien en versterkt het zelfvertrouwen. Er zijn een paar dingen die vrijwel alle hoogsensitieve kinderen vervelend vinden.
Onrecht
Op nummer één van wat hoogsensitieve kinderen vervelend vinden staat: onrecht. Het rechtvaardigheidsgevoel van een hoogsensitief kind is groot. Als iets oneerlijk gaat, dan onderneemt hij actie. Het maakt niet uit of dit hem zelf of andere aangaat. Ze gaan in discussie als ze het niet eens zijn met een oneerlijke beslissing van ouder of de leerkracht. Als dit dan weggewuifd wordt, ze zich niet gehoord en begrepen voelt, ontvlamt dit in woede.
Onechte mensen
Gevoelige en empathische kinderen reageren sterk op hun omgeving en ze hebben het feilloos door als mensen niet echt zijn. Ze hebben echte en betekenisvolle relaties nodig met andere mensen en ze voelen zich helemaal niet prettig bij mensen die nep zijn. Kinderen klappen vaak dicht in de omgeving van deze mensen.
Een schoolreisje of sportdag
Alles gaat die dag anders. Geen herkenbare structuur, een ander dagritme. Niet de gebruikelijke lessen in de klas of pauzes waarin gegeten en gedronken wordt. Iedereen is zo druk, duwen voortdurend, praten hardere dan normaal. Het verwerken van al deze nieuwe prikkels kost veel tijd. Tegen het eind van de dag, zijn kinderen vaak uitgeput en kunnen maar moeilijk van zo’n “leuke dag” genieten.
Opeens ‘leuk’ op stap gaan, is iets Wat hoogsensitieve kinderen vervelend vinden. Het bekende dagritme wordt doorbroken. Er is veel onduidelijk over wat er gaat gebeuren, wie er zijn, hoe de omgeving eruit ziet. Dit voelt voor een kind niet prettig, waardoor hij in de weerstand schiet. Een kind houd liever vast aan het bekende en voorspelbare.
Labeltjes en naden
Door hun gevoelige huid is elk kledinglabeltje of naad in een sok aanwezig en zit dit continu te kriebelen. Ook strakke kleding of ruwe stoffen worden regelmatig als vervelend ervaren.
Zand
De meeste kinderen vinden zand geweldig. Spelen in de zandbak of op het strand. Zand is echter iets wat hoogsensitieve kinderen vervelend vinden. Het zand plakt en kriebelt, komt in schoenen terecht en maakt kleren vies.
Meteen een keuze moeten nemen
“Wat wil je op je brood?”, is één van de meest gevreesde vragen, omdat papa of mama daar graag gelijk een antwoord op verwacht. Een keuze maken is lastig, omdat er zoveel consequenties zijn. Vruchtenhagel knoeit snel, pindakaas plakt in je mond en de jam heeft pitjes. Maar als ik nu iets zoets kies, mag ik dat vanmiddag niet meer. Voordat al deze aspecten zijn afgewogen, herinnert mama alweer aan de vraag, waardoor de irritatie stijgt en een keuze maken nog moeilijker is.
Een hooggevoelig kind neemt de wereld vaak intenser waar dan andere kinderen. Geluiden, emoties, spanningen of kleine veranderingen in de omgeving komen sterker binnen. Dat komt doordat deze kinderen prikkels minder filteren en daardoor meer details opmerken.
Het zenuwstelsel van hooggevoelige kinderen werkt vaak heel scherp en intensief. Voor buitenstaanders kan dat soms lastig te begrijpen zijn. Een kind reageert bijvoorbeeld sterker op drukte, harde geluiden of emoties van anderen. Daardoor worden hooggevoelige kinderen soms onterecht gezien als “overgevoelig” of snel van streek. Juist daarom is het belangrijk om deze kinderen goed te begrijpen en serieus te nemen.
Oog voor detail
Hooggevoelige kinderen hebben vaak een sterk oog voor detail. Ze merken kleine veranderingen snel op en voelen feilloos aan hoe iemand zich voelt. Daardoor zijn ze vaak zorgzaam, betrokken en empathisch.
Veel hooggevoelige kinderen denken diep na over wat ze zien en meemaken. Een ruzie op school, een oneerlijke situatie of een kind dat gepest wordt, kan hen lang bezighouden. Ze verwerken indrukken intens en kunnen daardoor sneller gaan piekeren. Soms raken ze overprikkeld en reageren ze onzeker, gespannen of faalangstig.
De fantasie van hooggevoelige kinderen
Hooggevoelige kinderen hebben vaak een levendige fantasie. Ze denken creatief, kunnen helemaal opgaan in verhalen en beleven situaties sterk in beelden. Daarnaast zijn ze vaak opmerkzaam en gewetensvol voor hun leeftijd.
Hun ontwikkeling verloopt meestal normaal, maar sommige dingen laten ze wat moeilijker los. Denk aan duimzuigen, een favoriete knuffel of vaste gewoontes die veiligheid geven. Dat heeft vaak te maken met hun behoefte aan rust, herkenning en houvast.
Diversiteit
Hoewel er herkenbare kenmerken zijn, verschillen hooggevoelige kinderen sterk van elkaar. Het ene kind voelt vooral emoties en stemmingen van anderen haarfijn aan. Een ander kind is juist sterk bezig met rechtvaardigheid of merkt lichamelijke prikkels extra intens op.
Hooggevoeligheid kan zich op verschillende manieren uiten:
Lichamelijk – sterk reageren op geluiden, geuren, kleding, pijn of drukte
Emotioneel – diep voelen, gevoelig zijn voor sfeer en emoties van anderen
Mentaal – veel nadenken, analyseren en intens informatie verwerken
Spiritueel – bewust bezig zijn met betekenis, verbondenheid en grote levensvragen
Op school
Wanneer een hooggevoelig kind zich veilig voelt en het onderwijs aansluit bij de manier waarop het leert, zie je vaak een nieuwsgierig, betrokken en leergierig kind. Veel hooggevoelige kinderen leren graag vanuit overzicht, beelden en begrip.
Voelt een kind zich echter onveilig, overweldigd door prikkels of niet begrepen, dan kan het zich terugtrekken. Soms lijkt een kind ongeïnteresseerd of onzeker, terwijl het in werkelijkheid moeite heeft om alle indrukken te verwerken. Daardoor komt er niet altijd uit wat erin zit.
Juist met begrip, rust en een passende omgeving kunnen hooggevoelige kinderen vaak verrassend goed tot bloei komen.
Bijna één op de vijf mensen is hooggevoelig. Het is geen ziekte en geen aandoening, maar een normale eigenschap van het zenuwstelsel. Een hoogsensitief kind verwerkt simpelweg méér prikkels. Het ziet, hoort, ruikt en voelt veel tegelijk. Alsof er minder filter is. Dat kan intens zijn — voor het kind én voor jou als ouder.
Hoe begeleid je een hoogsensitief kind op een manier die past? Hét hoogsensitieve kind bestaat niet. Iedere ouder zoekt gaandeweg wat werkt. Toch zijn er een aantal basisbouwstenen die helpen om je kind te begrijpen en te ondersteunen.
Word je bewust van de hoogsensitiviteit van een kind
Hoogsensitiviteit is geen stempel en geen probleem dat opgelost moet worden. Het is een eigenschap — mét uitdagingen én prachtige kanten. Als je weet hoe je kind prikkels verwerkt, begrijp je beter waarom het op bepaalde momenten overloopt, stilvalt of juist terugtrekt.
Een hoogsensitief kind heeft meer tijd nodig om informatie te verwerken.
Een geduldige en ontspannen houding naar een kind werkt stimulerend. Een harde stem, straf of een ongeduldige blik werken averechts. Daarnaast tast dit het zelfvertrouwen van een hooggevoelig kind aan.
Vermijd druk
Hoogsensitieve kinderen functioneren beter wanneer hun dag voorspelbaar voelt. Druk opvoeren werkt averechts. Rust, ruimte en een vriendelijk tempo zorgen ervoor dat je kind zich veilig voelt en kan groeien.
Kleine stapjes
Dit is een van de grootste opgave in het opvoeden van een hoogsensitief kind. Kinderen hebben enerzijds uitdaging nodig. Anders verdwijnt motivatie als sneeuw voor de zon. Anderzijds kan te veel druk een kind uit balans brengen.
Hoogsensitieve kinderen hebben baat bij uitdagingen die haalbaar zijn. Stel daarom niet te hoge doelen, maar knip, daar waar moglijk dingen op, zodat er kleine stapjes gezet kunnen worden. Bevestiging en complimenten wanneer dit goed gaat, zijn hierbij cruciaal.
Kijk en luister goed naar een kind. Wat zijn de elementen die een kind overprikkeld maken? Zijn ze vermijdbaar of kan je aan een hoogsensitieve kind aanleren om een situatie de volgende keer op een andere manier aan te pakken?
Een hoogsensitief kind heeft het op momenten nodig om zich te kunnen terugtrekken. Prikkels die intenser binnenkomen, vragen immers heel wat energie. Tot rust komen kan gebeuren op een rustige plek, maar dat kan ook zijn door iets rustig te doen. Zo zorg je ervoor dat een kind niet overprikkeld raakt.
Heb oog voor de kwaliteiten.
Hoogsensitieve kinderen zijn vaak heel creatief. Laat een kind doen waar het goed in is en heel belangrijk waar het zich goed bij voelt. Als een kind zich goed voelt kan hij veel meer aan.
Als moeder van een hooggevoelig en strong-willed meisje schrok ik me wezenloos, toen ze de diagnose ‘ADHD met autistische kenmerken’ opgelegd kreeg. We kregen het verzoek van de school van mijn dochter (5 jaar) om verder onderzoek te laten doen, omdat ze erg prikkelgevoelig is en moeite heeft met haar spraak. In dit blog meer over prikkelgevoeligheid
Dat dit zou resulteren een diagnose: ADHD met autistische kenmerken (en een ernstige TOS) wekte een enorme weerstand in mij op. Hoe kan het zijn dat een kleuter van 5 deze diagnose krijgt, terwijl er mijn inziens helemaal geen sprake is van een stoornis, maar gewoon een simpele ondersteuningsbehoefte.
Tegenwoordig worden steeds meer jonge kinderen gediagnosticeerd met een psychiatrische stoornis. Dat klinkt heel zwaar en dat is het eigenlijk ook, want ADHD en ASS zijn vormen van een psychiatrische stoornis die zijn opgenomen in de DSMV; het diagnostisch manual dat wereldwijd gebruikt wordt door de psychiatrie.
Wanneer is iets een stoornis?
Je zou verwachten dat een kind dat een psychiatrische stoornis gediagnosticeerd krijgt thuis én op school grote problemen heeft. Echter, als je kind afwijkt van een gemiddeld kind op school, maar waar de thuissituatie geen significante problemen geeft, kan het toch deze diagnose kan krijgen. De belangrijkste reden hiervoor is dat het anders niet de juiste hulp op school kan krijgen.
Ik ben me daarom eens gaan verdiepen in de materie en kwam tot een verbazende (niet wetenschappelijk getoetste) conclusie
Wat is nu eigenlijk het ‘probleem’ of de ‘stoornis’?
Als ik me inlees in de ‘stoornissen’ die aan kinderen worden gegeven, valt mij één ding heel erg op en dat is dat bij bijna al deze ‘stoornissen’ de gevoeligheid voor (externe of interne) prikkels heel erg groot is. Iedere dag worden onze kinderen overvoerd met allerlei soorten ‘prikkels’, maar er wordt ze niet geleerd hoe ze hiermee om moeten gaan. In deze prikkelvolle maatschappij zou daar op school meer aandacht aan moeten worden besteed, zoals het geven van ontspanningsles. Zeker een kind wat prikkelgevoelig is heeft hier baat bij.
Stoornis of spiegel?
Als we de ‘stoornis’ nu eens omdraaien… Houden deze kinderen ons niet een enorme spiegel voor? Zijn er in onze wereld niet veel teveel prikkels? Worden deze kinderen niet gewoon driftig en druk omdat ze continue overvoerd worden door prikkels?
Mijn dochter is een hooggevoelig meisje met een sterke wil, ook wel hooggevoelig en strong-willed genoemd. Ze heeft geen psychische stoornis, maar is gewoon een kleuter. Een kleuter die zichzelf probeert te beschermen door zich af te sluiten als ze teveel prikkels binnenkrijgt. Of daar heel druk door kan worden en soms zelfs een woedeaanval kan krijgen. In plaats van te kijken hoe zij alle prikkels moet verwerken, leert ze ons een hele grote les; de wereld is voor veel kinderen (en volwassenen) té prikkelvol.
Vanwege mijn hoogsensitiviteit is ons leven al heel erg ingericht op rust en structuur. Onze weekenden brengen wij graag met elkaar door en afspraken worden zorgvuldig gepland. Uitjes plannen wij nooit op een zondag want dan moet ze veel teveel prikkels verwerken terwijl de juf verwacht dat ze oplet op maandag. Ze is 5 jaar en moet dus naar school; thuisblijven voor prikkelverwerking mag in principe niet.
Prikkelgevoeligheid en balans
In onze prikkelvolle prestatiemaatschappij kampen veel mensen met een burn-out.1 Kinderen kunnen ook zeer prikkelgevoelig zijn. De balans tussen draaglast en draagkracht is weg; Alles dient altijd meer te worden. ‘Stilstand is achteruitgang’ zegt men. Maar misschien moeten we juist wat vaker stil zijn. In de stilte verwerk je. Even een pas op je plaats maken en daarna weer rustig doorgaan. Dit zou eigenlijk een vast onderdeel moeten zijn van een schooldag; ontspanning.
Hoe ontspan je eigenlijk? Welke manieren om te ontspannen zijn er? Misschien komen veel prikkelgevoelige kinderen dan niet zo overprikkeld thuis, waar overprikkeling zich vaak uit in woedeaanvallen, driftbuien en slecht slapen en de volgende dag moeten ze gewoon weer door naar nog een prikkelvolle dag.
Maar om leren gaan met prikkels is niet alleen nodig op school, maar wij als ouders hebben hier ook een enorme verantwoordelijkheid in. We grijpen zelf ook te vaak naar de smartphone. Ik betrap mezelf er regelmatig op om nog even een appje te beantwoorden, terwijl mijn dochter al meerdere malen iets aan me heeft gevraagd. Dat is niet goed, want ik ben haar voorbeeld. Wat leer ik haar op deze manier? Daarom gaat mijn smartfoon nu uit als zij thuis is, want ik ben haar voorbeeld en zij is mijn spiegel.
Het valt je op dat de stemming van je kind de laatste tijd steeds meer lijkt te veranderen. Wanneer je vraagt hoe zijn dag op school was, krijg je steevast het antwoord dat het saai of stom was. Bovendien lijkt je kind vaker boos, verdrietig of vermoeid thuis te komen. Naast deze veranderingen in emoties merk je ook op dat de schoolresultaten van je kind niet helemaal overeenkomen met wat je had verwacht. Wellicht ervaart je kind momenteel overprikkeling, wat zich uit in teruggetrokken gedrag of juist explosieve uitbarstingen.
Overprikkeling bij kinderen kan verschillende oorzaken hebben. Het schoolsysteem, sociale interacties, prestatiedruk en andere externe factoren kunnen bijdragen aan het overbelasten van het zenuwstelsel van een kind. Dit kan leiden tot vermoeidheid, frustratie en moeite met het verwerken van prikkels.
Mogelijk is je kind in meer of mindere mate hooggevoelig. Hooggevoelige kinderen horen, zien en voelen veel meer dan andere kinderen. Ze denken hier diep en associërend over na, beleven indrukken zeer intens. Daarnaast hebben ze een voorkeur voor visuele informatieverwerking. Veel van deze kinderen worden vaak onterecht gediagnosticeerd met gedragsstoornissen als AD(H)D en PDD-Nos.
Hooggevoelige kinderen staan op school vaak onder druk. Het is rumoerig in de klas en er gebeurt van alles. Deze prikkels komen allemaal binnen en ze hebben geen idee hoe ze de vele prikkels kunnen filteren. Met als gevolg dat een kind overprikkeld raakt. Daarnaast worden er van een kind ook bepaalde resultaten verwacht.
Tips om een overprikkeld kinderen te helpen:
Zorg ervoor dat een kind een eigen veilige omgeving heeft waarin het zich kan terugtrekken. Een plek waar hij in alle rust kan bijkomen en alle emoties onbeperkt tot uiting kunnen komen. Laat een kind ook echt even met rust. De grootste spanning wordt zo minder en een kind is daarna beter in staat om zijn gevoelens onder worden te brengen.
Wordt niet boos, een kind raakt hierdoor nog meer van streek. Met als mogelijk gevolg dat een kind zich nog meer gaat afsluiten en je er nog moeilijker achter komt wat er in hem omgaat.
Wees begripvol. Haal ervaringen van jezelf erbij om op die manier duidelijk te maken dat jij daar ook mee hebt gezeten en dat je die situatie ook heel moeilijk vond. Kinderen zijn vaak heel verbaasd dat jij dit ook hebt mee gemaakt. Veelal maakt dit het makkelijker voor een kind om te praten over wat hij voelt. De tips die je vervolgens geeft komen nu beter binnen.
Praat met de leerkrachtom zo de juiste basisvoorwaarde in de klas te kunnen creëren, bijvoorbeeld juiste plek in de klas, extra ontspanningsmoment. Een (hooggevoelig) kind dat zich veilig en op zijn plekt voelt durft zichzelf te zijn en zijn talent te uiten en zal over het algemeen minder “probleem” gedrag vertonen.
Praat met een kind. Ga aan het eind van de dag even bij een kind in bed liggen en vraag naar de leuke en minder leuke dingen van die er die dag. Hierdoor kun je uitbarstingen door opgekropte frustraties en emoties een stapje voor zijn.
